İç pilavın o tanıdık, sıcak kokusunu hatırlıyor musunuz? Ya da annelerimizin zeytinyağlı dolmalarındaki o hafif tatlımsı, baharatlı esintiyi? O kokunun arkasında çoğu zaman tek bir baharat vardır: yenibahar. Mutfak dolaplarında en az kullanılan baharatlardan biri olsa da doğru yemekte kullanıldığında farkı hemen hissedilir. Soframızın defterinden bu yazıda yenibaharın ne olduğunu, hangi yemeklere yakıştığını ve nasıl kullanılacağını anlatıyoruz.
Yenibahar nedir?
Yenibahar, tropik bölgelerde yetişen bir ağacın olgunlaşmadan toplanıp kurutulan meyvelerinden elde edilir. Taneleri iri bir karabiber tanesine benzer, rengi kahverengidir. Adını hak eden en belirgin özelliği kokusudur: Yenibaharın aroması tarçın, karanfil ve muskatın bir aradaki hâlini andırır. Bu yüzden bazı yörelerde ona “dolma bahar” ya da “Jamaika biberi” de denir.
Mutfakta tane ve toz olarak iki formu kullanılır. Toz yenibahar harçlara, pilavlara ve hamurlara homojen dağıldığı için pratiktir. Tane yenibahar ise çorba, haşlama ve turşu gibi uzun pişen ya da bekleyen tariflerde bütün olarak eklenir ve servis öncesi çıkarılır. Tane yenibahar ayrıca turşu kavanozlarında ve salamuralarda da sıkça kullanılır; kavanozdaki sebzelere hafif ve sıcak bir koku verir. Toz yenibaharı ise ihtiyaç duydukça az miktarda almak, kokusunun taze kalmasını sağlar.
Yenibaharın kullanıldığı yemekler
1. İç pilav
Yenibaharın en klasik kullanım alanı iç pilavdır. Kavrulmuş çam fıstığı, kuş üzümü, ciğer ya da kıymayla hazırlanan iç pilava eklenen bir çay kaşığı toz yenibahar, pilavın bayram sofrası kokusunu verir. Yenibaharı tarçın ve karabiberle birlikte kullanmak bu kokuyu tamamlar.
2. Zeytinyağlı dolma ve sarma
Zeytinyağlı biber dolması ve yaprak sarmanın içi, yenibaharla bambaşka bir lezzete kavuşur. Pirinç, soğan, kuş üzümü ve çam fıstığıyla hazırlanan içe kuru nane ve tarçınla birlikte bir miktar yenibahar eklenir. Midye dolmanın içinde de yenibahar sıkça kullanılır.
3. Köfte ve kıymalı yemekler
Kıymalı harçlara az miktarda yenibahar eklemek, köfteye derin ve sıcak bir koku verir. Hazır karışım kullanmak isteyenler için yedi türlü baharat da genellikle yenibahar içerir. Bu karışımın ne olduğunu merak ediyorsanız yedi türlü baharat nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
4. Et yemekleri ve güveçler
Kuzu ve dana etinin uzun pişen yemeklerinde, güveçlerde ve kapamalarda birkaç tane yenibahar eklemek etin kokusunu dengeler ve yemeğe sıcak bir aroma verir. Tane yenibaharı yemeğin başında ekleyip servis öncesi çıkarabilirsiniz.
5. Tatlılar ve kurabiyeler
Yenibahar yalnızca tuzlu yemeklerde değil, tatlılarda da kullanılır. Balkabaklı tatlılar, elmalı kurabiyeler ve baharatlı kekler için toz tarçın ile birlikte çok küçük bir miktar yenibahar eklemek, tatlıya kış kokusu katar.
Soframızın defterinden: yenibaharlı iç pilav
Yenibaharın tadını en iyi anlatan tarif hiç kuşkusuz iç pilavdır. Bayram sofralarının ve misafir davetlerinin bu klasiğini evde şöyle hazırlıyoruz.
Malzemeler
- 2 su bardağı pirinç
- 1 orta boy kuru soğan
- 3 yemek kaşığı tereyağı ya da zeytinyağı
- 2 yemek kaşığı çam fıstığı
- 2 yemek kaşığı kuş üzümü
- 1 çay kaşığı toz yenibahar
- Yarım çay kaşığı tarçın
- 1 çay kaşığı karabiber, 1 tatlı kaşığı tuz, 1 çay kaşığı şeker
- 3 su bardağı sıcak su ya da et suyu
- Yarım demet dereotu
Hazırlanışı
Pirinci ılık tuzlu suda yarım saat bekletin, ardından suyu berrak akana kadar yıkayıp süzün. Tencerede yağı eritip çam fıstıklarını pembeleşene kadar kavurun. İnce doğranmış soğanı ekleyip soğan yumuşayana dek kavurmaya devam edin. Süzülen pirinci ekleyin ve pirinç taneleri şeffaflaşana kadar birkaç dakika karıştırın.
Kuş üzümü, yenibahar, tarçın, karabiber, tuz ve şekeri ekleyip bir dakika daha kavurun; bu aşama baharatların kokusunun yağa geçmesini sağlar. Sıcak suyu ekleyin, kaynayınca kısık ateşe alıp pirinç suyunu çekene kadar pişirin. Ocaktan aldıktan sonra kapağın altına bir kâğıt havlu koyup 15 dakika demlendirin. Servis öncesi ince kıyılmış dereotunu ekleyip hafifçe karıştırın.
Dilerseniz pilava ince doğranmış ve ayrıca kavrulmuş ciğer ya da kıyma ekleyerek daha doyurucu bir iç pilav hazırlayabilirsiniz. Hindi ve tavuk dolmasının içi için de aynı tarifi kullanabilirsiniz.
Yenibahar nasıl kullanılır? Püf noktaları
- Az kullanın: Yenibaharın aroması güçlüdür. 4 kişilik bir pilav ya da dolma içi için yarım ile bir çay kaşığı genellikle yeterlidir.
- Tarçın ve karanfille dengeleyin: Bu baharatlar yenibaharla benzer aroma ailesindendir; birlikte kullanıldığında ölçüleri azaltın ki yemek tek bir kokuya boğulmasın.
- Taneyi ezin: Tane yenibaharı havanda hafifçe ezerek kullanırsanız aroması daha hızlı açılır.
- Erken ekleyin: Pilav ve dolmalarda yenibaharı iç malzemeyle birlikte kavurmak, aromanın yemeğe iyice yayılmasını sağlar.
Yenibahar nasıl saklanır?
Tane yenibahar, kapalı bir kavanozda ve güneş almayan bir dolapta uzun süre kokusunu korur. Toz yenibahar ise aromasını daha çabuk kaybeder; küçük paketlerde almak ve birkaç ay içinde kullanmak en iyisidir. Her iki formu da ocak ısısından ve nemden uzak tutun. Genel saklama kuralları için baharatlar nasıl saklanır yazımızı okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yenibahar ile karabiber aynı şey mi?
Hayır. Taneleri birbirine benzese de farklı bitkilerden elde edilir. Karabiber keskin ve yakıcı, yenibahar ise tarçın ve karanfili andıran sıcak bir aromaya sahiptir.
Yenibahar yerine ne kullanılabilir?
Elinizde yoksa tarçın, karanfil ve muskatı çok az miktarda karıştırarak benzer bir koku elde edebilirsiniz. Yine de tat birebir aynı olmaz.
İç pilava ne kadar yenibahar konur?
İki su bardağı pirinçle hazırlanan bir iç pilav için bir çay kaşığı toz yenibahar iyi bir başlangıçtır. Damak tadınıza göre bir sonraki seferde artırıp azaltabilirsiniz.
Tane yenibahar yemekten çıkarılmalı mı?
Bütün olarak eklenen taneleri servis öncesi çıkarmanızı öneririz; ağza geldiğinde aroması çok yoğun hissedilebilir.
Soframızın defterinden küçük bir hatırlatma: Bir sonraki dolma ya da pilavınızda yenibaharı unutmayın. Küçük bir tutam, sofranın kokusunu değiştirir.



















































