Kasım geldi mi tezgâhlar hamsiyle, palamutla, istavritle dolar; evlerde de “bu akşam balık yapalım” sesi yükselir. Soframızın defterinden bu hafta, balığı tavada, ızgarada ve fırında pişirirken hangi baharatı ne kadar kullanacağımızı not ettik. Çünkü balık, et gibi güçlü baharat istemez; doğru seçilmiş birkaç tutam, taze balığın kendi lezzetini ortaya çıkarmaya yeter.
Balıkta baharatın görevi: tazeliği öne çıkarmak
Taze balığın kokusu hafif ve deniz gibidir; baharatı bu kokuyu örtmek için değil, tamamlamak için kullanırız. Fazla kimyon, yoğun yenibahar ya da bolca acı biber balığın narin etini bastırır. Soframızda uyguladığımız birkaç basit kural var:
- Tuzu pişirmeden 10–15 dakika önce atın; çok erken tuzlanan balık suyunu salar ve kuruyabilir.
- Baharatı az başlayın, servis sırasında ekleyin; masaya konan pul biber ve limon herkesin kendi ayarını yapmasını sağlar.
- Taze çekilmiş karabiber, hazır tozdan çok daha canlı bir koku verir.
- Kuru otları (kekik, biberiye, defne) parmaklarınızda hafifçe ezerek ekleyin; yağları açığa çıkar.
- Balık bayatsa baharat onu kurtarmaz. Parlak göz, kırmızı solungaç ve sıkı et her şeyden önemlidir.
Tava balık: mısır unu ve sade baharat
Hamsi, istavrit, mezgit ve barbunya gibi küçük balıklar tavada en güzel hâlini bulur. Burada sırrın büyük kısmı una saklıdır. Mısır unu balığın dışında ince, çıtır bir kabuk oluşturur ve yağı daha az çeker. Biz 1 kg hamsi için şu karışımı kullanıyoruz:
- 1 su bardağı mısır unu
- 1 çay kaşığı tuz
- Yarım çay kaşığı toz karabiber
- İsteğe bağlı yarım çay kaşığı tatlı toz biber (renk için)
Temizlenmiş balıkları süzgeçte iyice süzdürün, ardından una bulayıp fazlasını silkeleyin. Yağ iyice kızmadan tavaya koymayın; aksi hâlde un yağı emer ve balık ağırlaşır. Kızaran balıkları kâğıt havlu yerine tel süzgece almak, alt yüzün yumuşamasını önler.
Hazır karışım tercih edenler için balık baharatı işinizi kolaylaştırır; una bir tatlı kaşığı katmanız yeterli. Ayrıca tuz eklemeden önce karışımın tadına bakın.
Izgara ve mangalda balık: az ama etkili
Palamut, lüfer, çipura ve levrek ızgarada kendi yağıyla pişer; bu yüzden marinasyonu hafif tutarız. Bir yemek kaşığı zeytinyağı, yarım limonun suyu, bir tutam tuz ve taze çekilmiş tane karabiber çoğu balık için yeterlidir. Daha kokulu bir ızgara için şunları deneyebilirsiniz:
- Biberiye: Yağlı balıklarla, özellikle palamut ve uskumruyla çok iyi anlaşır. Birkaç dalı közün üzerine atmak da güzel bir koku verir.
- Defne yaprağı: Bütün balığın karnına bir iki yaprak koymak, etine hafif ve temiz bir aroma geçirir.
- Kekik: Çipura ve levrekte zeytinyağıyla birlikte ölçülü kullanın; fazlası acılaşabilir.
Marinasyonu uzun tutmayın; limon asidi balık etini “pişirmeye” başlar. Izgara için 15–20 dakika yeterlidir. Ayrıntılı bilgi için karabiber tane mi toz mu yazımıza da göz atabilirsiniz.
Fırında balık ve buğulama
Fırında balık, sebzeyle birlikte tek tepside hazırlanan rahat bir akşam yemeğidir. Tepsinin altına ince dilimlenmiş patates, soğan, domates ve biber dizin; üzerine zeytinyağı, tuz, karabiber ve bir tatlı kaşığı toz kişniş serpin. Kişniş tohumu balığa hafif narenciyemsi bir koku verir ve özellikle levrekle uyumludur.
Buğulamada ise tencerenin dibine domates ve soğan, üzerine balık dilimleri yerleşir; bir iki defne yaprağı, birkaç tane karabiber ve az miktarda su ya da limon suyu eklenir. Kapağı kapalı, kısık ateşte 15–20 dakika yeterlidir. Buğulamada pul biberi pişirme sonunda eklemek rengini korur.
Soframızın ev usulü balık marinasyonu
Fırın ve ızgara için sık kullandığımız, dört kişilik bir porsiyona yetecek ölçüleri buraya yazıyoruz. Karışımı balığın her iki yüzüne ince bir tabaka hâlinde sürün; kalanını pişirme sırasında fırçayla gezdirin.
- 3 yemek kaşığı zeytinyağı
- Yarım limonun suyu ve rendelenmiş kabuğu
- 1 çay kaşığı tuz
- Yarım çay kaşığı taze çekilmiş karabiber
- Yarım çay kaşığı toz kişniş
- 1 çay kaşığı ezilmiş kuru biberiye ya da kekik
- İsteğe bağlı bir diş ezilmiş sarımsak
Bu karışım levrek, çipura ve somonda çok iyi sonuç verir. Palamut gibi yağlı balıklarda limonu biraz artırabilir, kişnişi azaltabilirsiniz.
Balığın yanına: soğan salatası ve masa baharatları
Balığın en iyi arkadaşı sumaklı soğan salatasıdır. İnce doğranmış kuru soğanı bir tutam tuzla ovun, suyunu sıkın; üzerine bol maydanoz ve bir yemek kaşığı sumak ekleyin. Sumakla ilgili daha fazla fikir için sumak nedir, nerede kullanılır yazımıza bakabilirsiniz.
Masaya bir kâse pul biber, limon dilimleri ve zeytinyağı koymak, herkesin balığını kendi damak tadına göre tamamlamasını sağlar. Roka ve tere gibi acımsı yeşillikler de balığın yağını dengeler.
Balık türüne göre kısa baharat rehberi
- Hamsi, istavrit: Mısır unu, tuz, karabiber. Servis: limon ve soğan salatası.
- Palamut, uskumru: Biberiye, defne, karabiber, pul biber. Izgara ya da fırın.
- Levrek, çipura: Kekik, kişniş, karabiber, zeytinyağı ve limon.
- Mezgit, barbunya: Sade un, tuz ve karabiber; ince kabuk yeterli.
- Somon: Karabiber, kişniş, az miktarda sarımsak tozu ve limon kabuğu.
Kuru baharatlarınızı ocağın yanından ve güneşten uzakta, ağzı sıkı kavanozlarda saklarsanız kokularını çok daha uzun korurlar. Bunun için baharatlar nasıl saklanır yazımızdaki kurallara göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Balığa kimyon konur mu?
Konabilir ama çok az. Kimyon güçlü bir baharattır; balık köftesi gibi kıymalı tariflerde bir tutam yeterlidir. Bütün balıkta genellikle tercih etmiyoruz.
Balığı tuzlayıp bekletmek gerekir mi?
Tavada ve ızgarada pişirmeden 10–15 dakika önce tuzlamak yeterlidir. Daha uzun bekleyen balık suyunu salar ve eti kuruyabilir.
Hamsi tavada mısır unu mu buğday unu mu?
Mısır unu daha çıtır ve hafif bir kabuk verir. Dilerseniz mısır ununun dörtte birini buğday unuyla karıştırarak daha ince bir kaplama elde edebilirsiniz.
Balık kokusu evden nasıl çıkar?
Pişirme sırasında ocağın yanında bir tencere suya defne yaprağı ve birkaç karanfil atıp kaynatmak kokuyu yumuşatır. Kızartma yağını mutlaka değiştirin ve havalandırmayı açık tutun.




















































