Kış kapıya dayandığında mutfaklarımızda kokusu en çok hatırlanan baharatlardan biri karanfildir. Ayva tatlısının, kaynayan hoşafın, fırından yeni çıkmış kurabiyenin o sıcak kokusunda çoğu zaman birkaç küçük karanfil tomurcuğu saklıdır. Soframızın defterinden bu yazıda karanfilin ne olduğunu, tane ve toz halinin farkını, hangi yemeğe ne kadar yakıştığını ve evde nasıl saklanacağını anlatıyoruz.
Karanfil nedir?
Mutfakta kullandığımız karanfil, karanfil ağacının açmadan toplanıp kurutulmuş çiçek tomurcuklarıdır. Bahçelerde gördüğümüz karanfil çiçeğiyle adaşıdır ama aynı bitki değildir. Kurutulan tomurcuk koyu kahverengi, küçük bir çiviyi andıran gövde ve yuvarlak bir baştan oluşur. Tadı keskin, hafif acımsı ve tatlımsı; kokusu ise çok yoğundur. Bu yoğunluk, karanfilin en büyük gücü olduğu kadar dikkat isteyen yanıdır da: Bir tencere yemeğe çoğu zaman iki üç tomurcuk yeter.
Tane karanfil mi, toz karanfil mi?
Karanfili iki şekilde buluyoruz: bütün tomurcuk olarak ve öğütülmüş halde. İkisi de işe yarar, ama kullanım yerleri farklıdır.
- Tane (tomurcuk) karanfil: Kaynatılan, demlenen ve pişerken aroma bırakması istenen her şeye uygundur: hoşaf, komposto, ayva tatlısı, ıhlamur, et haşlaması, pilav. Pişme sonunda kolayca çıkarılır, ağza gelmez.
- Toz karanfil: Hamura, kek ve kurabiye karışımlarına, köfte harcına ya da baharat karışımlarına eşit dağılması gereken yerlerde tercih edilir. Tomurcuktan daha hızlı ve daha yoğun tat verdiği için bir çimdikle başlamak gerekir.
- Saklama farkı: Bütün tomurcuk aromasını uzun süre korur; toz karanfil ise daha çabuk güçten düşer. Az kullanıyorsanız tane alıp gerektiğinde havanda dövmek iyi bir yoldur.
Karanfil hangi yemeklere yakışır?
Karanfil tatlı ve tuzlu mutfakta aynı rahatlıkla yer alır. Soframızda en çok sevdiğimiz kullanımlar şunlar:
- Ayva tatlısı: Ayvalar şekerli suda pişerken tencereye eklenen 3–4 tomurcuk, tatlıya o tanıdık kış kokusunu verir.
- Hoşaf ve komposto: Kuru kayısı, erik ya da elma hoşafında bir parça tarçın çubukla birlikte 2 tomurcuk yeterlidir.
- Kurabiye ve kek: Tarçınlı kurabiyeye veya havuçlu, cevizli keke yarım çay kaşığından az toz karanfil eklenince lezzet derinleşir.
- Et haşlaması ve et suyu: Bütün bir soğana 2–3 karanfil batırıp tencereye bırakmak eski bir usuldür; et suyuna hoş bir koku verir, soğanla birlikte kolayca çıkarılır.
- Pilav: Özellikle iç pilavda yenibahar ve tarçınla birlikte bir iki tomurcuk ya da çok az toz karanfil kullanılabilir.
- Kış çayları: Ihlamur ya da elma kabuğu demlerken bir iki tomurcuk ve bir tarçın çubuğu eklemek, akşam sohbetlerine sıcak bir koku katar.
Ne kadar karanfil kullanmalı?
Karanfilde ölçüyü kaçırmak, yemeğin acımsı ve “ilaç gibi” bir tada bürünmesine yol açabilir. Bu yüzden azdan başlamak en güvenli yoldur. Defterimizdeki pratik ölçüler şöyle:
- Bir tencere hoşaf ya da komposto (yaklaşık 2 litre): 2–3 tomurcuk
- 4–5 kişilik ayva tatlısı: 3–4 tomurcuk
- Bir kalıp kek ya da bir tepsi kurabiye: 1/4 – 1/2 çay kaşığı toz karanfil
- Yarım kilo kıymalı iç harcı: bir çimdik toz karanfil
- Bir demlik ıhlamur ya da kış çayı: 1–2 tomurcuk
Tane karanfili pişirme sonunda çıkarmayı unutmayın; dişe gelen bir tomurcuk, lokmanın tadını bir anda değiştirir. Karanfilin en iyi arkadaşları tarçın çubuk, yenibahar ve defne yaprağıdır. Tarçının çubuk ve toz halleri arasındaki farkı tarçın çubuk ile toz tarçın farkı yazımızda, yenibaharın kullanıldığı yemekleri de yenibaharın kullanıldığı yemekler yazımızda bulabilirsiniz.
Defterimizden kısa bir tarif: Karanfilli ayva tatlısı
2 büyük ayvayı yıkayıp kabuklarını soymadan ikiye kesin, çekirdek yataklarını oyun; çekirdekleri atmayın. Ayvaları geniş bir tencereye kesik yüzleri yukarı gelecek şekilde dizin, üzerlerine 1,5 su bardağı toz şeker serpin. Çekirdekleri ve 4 karanfil tomurcuğunu aralara bırakın, ayvaların yarısına gelecek kadar sıcak su ekleyin. Kapağı kapalı, kısık ateşte ayvalar yumuşayıp kızıllaşana kadar yaklaşık bir saat pişirin; ara ara şerbetini üzerlerine gezdirin. Ocaktan almadan önce karanfilleri ve çekirdekleri çıkarın. Ilıyınca kaymak ya da ceviz içiyle servis edin. Çekirdekler şerbetin kıvamlanmasına ve o güzel kızıl renge yardım eder, karanfil ise tatlının kokusunu tamamlar.
İyi karanfil nasıl anlaşılır?
Evde kalitesini anlamak için birkaç basit işarete bakabilirsiniz:
- Renk ve görünüş: Tomurcuklar koyu kahverengi, yuvarlak başları büyük ölçüde sağlam olmalı. Başı kırılmış, toz halinde dökülen tomurcukların oranı az olmalıdır.
- Koku: Paketi açtığınızda güçlü, keskin ve sıcak bir koku gelmeli. Kokusu zayıfsa aroması da azalmıştır.
- Yağlılık: Taze bir tomurcuğu tırnağınızla bastırdığınızda hafif bir yağlılık hissedilir.
- Su denemesi: Bir bardak suya bıraktığınız taze tomurcuklar genellikle dibe çöker ya da başı yukarıda dik durur. Yan yatarak yüzen tomurcuklar çoğu zaman eskimiş, yağını kaybetmiştir.
Karanfil nasıl saklanır?
Karanfil, güçlü kokusunu ışıktan, ısıdan ve havadan uzak tutulduğunda uzun süre korur. Ağzı sıkı kapanan cam bir kavanoz, ocaktan ve fırından uzak, serin ve karanlık bir dolap en iyi yeridir. Toz karanfili küçük miktarlarda alıp birkaç ay içinde tüketmek, bütün tomurcuğu ise ihtiyaç oldukça dövmek tazeliği korur. Daha fazla ipucu için baharatlar nasıl saklanır? 8 kural yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Karanfil yerine ne kullanılabilir?
Tam olarak aynı tadı veren bir baharat yoktur, ama tatlılarda yenibahar ya da tarçın, karanfilin sıcak kokusuna yakın bir etki verir.
Tane karanfil yemekte bırakılabilir mi?
Bırakılabilir ama dişe geldiğinde çok keskin bir tat verir. Pişirme bittiğinde çıkarmak ya da tülbent içinde pişirmek daha keyiflidir.
Toz karanfil ne kadar dayanır?
Ağzı kapalı, serin ve karanlık bir yerde birkaç ay boyunca aromasını iyi korur. Zamanla kokusu zayıflar; kokladığınızda güçlü değilse yenilemenin vakti gelmiştir.
Karanfil tuzlu yemeklerde de kullanılır mı?
Evet. Et haşlaması, et suyu, iç pilav ve bazı köfte harçlarında çok az miktarda kullanılır. Tuzlu yemekte ölçü tatlıdan da az tutulmalıdır.
Soframızın defterinden kış mutfağınıza sıcak bir koku: Karanfil az ama yerinde kullanıldığında en sade tatlıyı bile bayram sofrasına çevirir. Afiyet olsun!




















































